هم مواد غذائى و نتايج اعمال انسانى بىاندازه گران مىشود و در نتيجه مخارج ساكنان شهر بيش از حد و به نسبت عمران و آبادانى آن افزايش مىيابد و مخارج يك فرد نيز به همان نسبت رقم بزرگى را تشكيل ميدهد و در چنين شرايطى براى هزينهء ضروريات و ديگر لوازم زندگى خود و خانواده‌اش بثروت بسيارى نيازمند مىشود و يك فرد باديه‌نشين كه درآمد اندكى دارد و [ 1 ] در شهرى كوچك ساكن است كه بازار كارهاى آن براى بدست آوردن ثروت كاسد مىباشد ، نمىتواند پيشه‌اى براى كسب مال و اندوخته براى خود فراهم آورد ، به همين علت سكونت وى در شهر بزرگ دشوار خواهد بود زيرا در اين گونه شهرها وسائل تفننى فراوان متداول است و با اين وصف فراهم آوردن ضروريات زندگى دشوار است ، در صورتى كه همان باديه‌نشين در حالت صحرا گردى بكمترين اعمال نيازمنديهاى خود را فراهم ميسازد ، چه وى در امور معاش و ساير مخارج زندگى كمتر پابند عادات و رسوم تجملى است و اگر باشد ، بسيار ناچيز است و بدين سبب بثروت بسيارى نيازمند نيست . و هر كس از باديه‌نشينان از ناحيهء خود به شهر روى آورد و در آن سكونت گزيند بىدرنگ ناتوانى او نمودار مىشود و كار او به رسوايى ميكشد ، مگر كسانى كه ثروت فراوانى مياندوزند و از اين لحاظ در مرحله‌اى بسر مىبرند كه از حد نياز در ميگذرند و بهدف طبيعى ساكنان شهرها و اجتماعات بزرگ مانند آرامش‌طلبى و تجمل خواهى ميرسند . در اين هنگام چنين كسانى به شهر منتقل مىشوند و در عادات و تجملات شهرى با ساكنان شهر همگام مىگردند تا مانند آنان زندگانى مرفهى داشته باشند . وضع آغاز عمران شهرها بر همين شيوه است و خدا به همه چيز محيط است [ 2 ] . فصل چهاردهم در اينكه اختلاف سرزمين‌ها نيز از لحاظ رفاه زندگى و فقر مانند شهرهاست بايد دانست كه هر چه عمران سرزمينها فزونى يابد و ملتهاى گوناگون در

--> [ 1 - ) ] اذا كان در چاپ ( 1 ) غلط است . [ 2 - ) ] إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ 41 : 54 . سورهء فصلت ، آيهء 54 .